|
Bron Knack Magazine
De slikkersbrigade
'Ze landen hier met voor 75.000 euro cocaïne in hun lijf. Dood of levend.' Knack trok een dag op met de drugspolitie van Zaventem.
De aankomsthal van Zaventem, op het middaguur. Het leven zoals het altijd is in de aankomsthal: ouders, maîtresses en lieven staan hun beauty op te wachten. Eén man staat schichtig en zenuwachtig om zich heen te kijken.
Zeven uur eerder, in een kantoor onder de luchthaven. Aan de muren: posters met P-babes. Tony Verachtert, hoofd van de opsporingsbrigade van Zaventem, nipt van zijn koffie.
En vist een röntgenfoto uit zijn lade. Een mannenlichaam.
'Zo ziet een drugskoerier er vanbinnen uit', zegt hij. Hij houdt de foto omhoog, tegen een witte lamp. Het is een raar beeld. Tussen de ribben, in de darmen en de slokdarm: overal zitten grote, witte vlekken. 'Boleta's', zegt Verachtert.
In het Spaans betekent boleta 'een klein pak tabak'. Of: 'een lot van de loterij'. Maar in het drugsjargon verwijst de term naar een latexverpakking, gevuld met onder hoge druk samengeperste cocaïne of heroïne.
Een drugskoerier duwt vijftig, zestig, soms wel honderd van die dingen door zijn strot. 'Eerst krijgen ze een paar dagen vertier, op kosten van de organisatie', zegt Verachtert. 'Daarna worden ze opgesloten. En moeten ze aan één stuk door boleta's slikken. Die dingen zijn vijf, zes centimeter groot. Het doorslikken duurt uren, soms dagen. Al die tijd mogen ze niet eten of drinken. Dat bevordert de stoelgang alleen maar en dat is wel het laatste wat de organisaties willen. Zodra ze alle boleta's ingeslikt hebben, moeten de koeriers direct het vliegtuig op.'
De uren die volgen, zijn de hel. Als de koeriers gepakt worden, vordert het Openbaar Ministerie voor de rechter 40 maanden cel - het standaardtarief. Maar dat is hun grootste vrees niet. Als een van die boleta's onderweg openbarst, dan is het direct de highway to heaven . En als er één verloren gaat, kunnen ze fluiten naar hun geld.'
Iedereen kan een drugskoerier zijn. Soms zijn het vrouwen, die hun baby's als dekmantel gebruiken. Dan steekt er cocaïne in de buggy, of in de vulling van de luier. Maar er kan net zo goed coke zitten in de wandelstok van ons bomma. Uitzonderlijk zijn het zelfs kinderen: enkele weken geleden onderschepte de Nederlandse drugspolitie nog een twaalfjarige bolletjeslikker. Vaak zijn de 'slikkers' sukkelaars, anderen doen het puur voor het geld. Al is dat relatief: voor één drugsvlucht krijgen slikkers van hun opdrachtgevers in het beste geval vier- tot vijfduizend euro.
'Dat is niks, hè', zegt Verachtert. 'De straatwaarde van coke is 75 euro per gram. Ze hebben dus makkelijk 75.000 euro aan coke in hun lijf.'
'Maar de cocaïne van de koeriers is onversneden', zegt magistraat Pim Vanwalleghem, bij het Brusselse parket verantwoordelijk voor de internationale en georganiseerde drugsdossiers. 'Ze heeft een zuiverheidsgraad tot 95 procent, en dat percentage stijgt altijd maar: laatst onderschepte de politie een lading cocaïne die 98 procent zuiver was. De cocaïne van de straat is veel minder van kwaliteit, want vermengd met palfium, fenacetine of strychnine en hoogstens 80 procent zuiver. Dat maakt het poeder nog winstgevender.'
CANCUN GESPLITST
Hoofdcommissaris Verachtert kijkt op van zijn telefoon en tikt op zijn horloge. Het is halfzeven. 'Binnen anderhalf uur landt de Cancun . De piloot is zojuist op de hoogte gebracht van de doorgedreven controle die politie en douane zullen uitvoeren. Redelijk laat, ja, maar ik wil vermijden dat de controle uitlekt tot bij de verkeerde mensen.
Behalve mijn mannen weet niemand welke vluchten we zullen controleren. En er is hier weinig verloop, ik werk al jaren met dezelfde mensen en we hebben een hechte band. Maar je weet maar nooit wat naar buiten gaat. Het risico is te groot als we het bericht onder alle werknemers op Zaventem zouden verspreiden.'
De zogenaamde 100 procent-controles kwamen er op vraag van het Brusselse parket. 'We wilden potentiële koeriers en smokkelorganisaties afschrikken', zegt Vanwalleghem. 'En we wilden ook nagaan hoe efficiënt de politie werkt in haar dagelijkse drugcontroles. Behoorlijk efficiënt, zo is gebleken: ook de willekeurige controles blijken de smokkelstromen goed te onderscheppen.'
De 100 procent-controles spitsen zich toe op een aantal risicovluchten. Die uit het Libische Tripoli of het Guinese Conakry, bijvoorbeeld: de luchtbruggen tussen Afrika en het Europese vasteland. Of de vlucht uit het Mexicaanse Cancun en Varadero, Cuba, die Brussel met Zuid-Amerika verbindt.
Worden die vluchten geviseerd? Verachtert schudt het hoofd. 'Bepaalde vluchten controleren we vaker, dat klopt, omdat we merken dat koeriers er dikwijls gebruik van maken. Maar we viseren niemand. Dat zou trouwens erg dom zijn: in dat geval boeken de organisaties hun mensen gewoon op een andere luchtlijn.'
De patronen blijken trouwens geregeld te veranderen. 'Tot een paar jaar geleden vertrokken drugs vanuit Zuid-Amerika, en kwamen rechtstreeks naar het Europese vasteland', analyseert Vanwalleghem. 'Vandaag is de helft van de drugs die in Zaventem worden onderschept, ergens in West-Afrika aan boord gebracht: West-Afrikaanse douaniers en politielui kijken minder streng toe op wat er in hun land wordt ingevoerd, en de organisaties leggen ginds hun bruggenhoofd voor Europa.'
Brussel doet duidelijk dienst als doorvoerhub: maar een klein gedeelte van de drugs die passeert langs Brussel-Nationaal blijft uiteindelijk hangen op de Belgische markt. 'Daarom worden de jongste tijd steeds vaker drugs gespot op de Eurostar naar Londen', zegt Van Walleghem. 'We weten uit verklaringen van verdachten en uit huiszoekingen dat twintig koeriers uit Londerzeel in 2004 minstens 200 kilogram cocaïne naar Waterloo Station hebben gebracht. De drugs zaten verstopt in hun schoenen. Ze moeten wel honderd keer hun smokkelroute op de Eurostar hebben afgelegd, en toch zijn ze in België nooit gepakt. Daarom hebben we de agenten van Verachtert gevraagd of ze de spoorwegpolitie konden leren om drugskoeriers te herkennen, zodat we nog kordater kunnen optreden.'
Acht uur. De Cancun is geland. De passagiers komen van de vliegtuigtrap. Met Mexicaanse hoeden op het hoofd, rum en havanna's in de hand.
'Iedereen op de bus', beveelt een flik. De passagiers schrikken. 'Wat gebeurt er?', vraagt iemand. Maar hij kijkt in de ogen van de agent, en stapt gedwee in de bus.
De bus stopt voor een lege luchtvaartterminal. Er staat een groot bord. DRUGSCONTROLE/CONTROLE STUPEFIANTS/ NARCOTIC SEARCH. Een paar honderd passagiers staan wat nerveus te draaien in de lange rij. Ze zuchten, gelaten. Een agent wenkt. 'Hierlangs, alstublieft.'
De eerste passagier ondergaat een minikruisverhoor.
'Français? Nederlands?'
'Hoe heet u?'
'Waar komt u vandaan?'
'Mag ik uw ticket zien?'
'Wat komt u in België doen?'
De agent kijkt de passagier diep in de ogen. En wijst dan naar links. 'Gaat u maar.' Waarna de passagier richting bagage beent. Hij merkt amper de passieve drugshond op, een scheper die keurig langs de handbagages loopt. 'Als hij verdovende middelen ruikt, gaat hij zitten', zegt Verachtert. 'En dan haalt de agent de voorbijganger ertussenuit voor een urinetest. Maar de controle met de drugshond is niet waterdicht, omdat zo'n hond de drugs moet kúnnen ruiken. Vroeger werd het spul enkel voor het oog verstopt. Nu ook voor de neus, met maskerende geuren en in luchtdichte verpakkingen. En die kunnen wel eens onopgemerkt langs de drugshond glippen.'
Eén na één worden alle passagiers gescreend. De Cancun wordt in tweeën gesplitst. Links de onverdachte passagiers, rechts de verdachten. Jongens met bloeddoorlopen ogen zijn verdacht. Net als passagiers die overdreven zenuwachtig reageren op de controles. Of mensen met een onregelmatig reispatroon. Rare tussenvluchten bijvoorbeeld, of extreem korte reizen ... Op de politieschool leren de agenten een lijstje met 39 criteria uit het hoofd.
'Maar eigenlijk komt het allemaal neer op ervaring', zegt Verachtert. 'Niet elke drugskoerier heeft bloeddoorlopen ogen, en niet iedereen met bloeddoorlopen ogen is een drugskoerier. En passagiers die via Moskou van Spanje naar Brussel vliegen, hebben daar misschien een goede reden voor, die met drugs niets te maken heeft.'
Agenten moeten vooral proberen een verhaal te reconstrueren. Ze toetsen de stempels in het paspoort aan de bestemmingen op het vliegticket. Ze checken de duur van de reis - wie zonder geldige reden voor twee dagen op en af naar Cuba reist, is per definitie verdacht. En ze kijken naar de uitgiftedatum op het vliegticket. Drugskoeriers boeken altijd last minute, omdat er altijd wat kan foutlopen op het allerlaatste moment. Ook dat is een indicatie: niemand boekt zomaar een lange vlucht, amper een paar dagen voor hij vertrekt. Behalve koeriers en slikkers, die pas het reisbureau bellen als de laatste boleta door hun strot verdwenen is. Dan pas vliegen ze naar Europa, bij voorkeur rechtstreeks. Overstappen kost tijd, namelijk, en tijd betekent risico's.
Negen uur. De Cancun mag naar huis, op drie passagiers in de rechtse rij na. Een vrouw bekent dat ze in Cuba aan een stickie ganja heeft gelurkt. Op haar urinetest licht een blauw streepje op - naast het symbooltje voor THC (tetrahydrocannabinol, het werkende bestanddeel van marihuana). Verhaal bevestigd: de agenten knikken. 'U kunt uw bagage afhalen, mevrouw.'
Naast haar zit een jongen wat verveeld voor zich uit te staren. Een laatstejaarsstudent rechten, die door de passieve drugshond uit de rij reizigers is gehaald. 'Voor ik vertrok, heb ik in Varadero een joint gerookt', geeft hij toe.
De agent noteert, en wijst naar het toilet. 'Ga maar plassen.' Twee minuten later kleuren twee streepjes blauw: het lijntje voor THC, en het lijntje dat opiaten in de urine verraadt. De student wordt roder en roder.
'Euh, en nu?', stamelt hij tegen de agent.De agent tikt een nummer in op zijn mobiele telefoon. Het parket.
'Naar het AZ', zegt de stem aan de andere kant van de lijn. 'Dan weten we meteen of we een onderzoeksrechter moeten aanstellen.'
De agent wenkt de student. 'We gaan direct naar het ziekenhuis.'
'Mag ik mijn vriend verwittigen?'
'Nee.'
'Maar hij staat te wachten.'
'Daar had je dan maar eerder aan moeten denken. Je mag nog van geluk spreken dat je hier tegen de lamp loopt. In Thailand ging voor zoiets meteen je kop eraf.'
De agent wenkt zijn collega, die druk aan het praten is met een Afrikaan van eind dertig, die aanvankelijk een urinetest weigert. 'Strikt genomen mag het,' zegt Verachtert, 'maar weigeraars behandelen we wel als positieven: we doorzoeken hun handbagage en onderwerpen hen aan een lijfonderzoek.' Dat betekent: broek uit, hemd uit en door de knieën buigen. De man draait bij, en doet de urinetest. Positief. Opiaten.
Drie agenten in burger brengen de student en de Afrikaan naar hun valiezen. 'Vaak staat iemand van de organisatie de koeriers op te wachten', zegt Verachtert. 'En soms haalt die alvast de valiezen van de transportband.'
De politie heeft twee keer pech: er staat niemand op de vermeende koeriers te wachten. Alleen de vriend van de student, die hem met agenten door de aankomsthal ziet stappen. 'Tot over een jaar of vijf', hoort hij hem nog net roepen.'De student is geen slikker, de Afrikaan wel', voorspelt Verachtert. 'Maar we kunnen gewoon het risico niet lopen.' Parketmagistraat Pim Vanwalleghem knikt. 'Röntgenfoto's zijn niet alleen bewijsmateriaal voor een rechter, ze kunnen ook het leven van een verdachte redden. Drie weken geleden is hier nog een drugskoerier gestorven toen er een bolletje in zijn maag barstte. Door een overdosis cocaïne. Hij was net door de onderzoeksrechter aangehouden. Zulke sterfgevallen zijn helaas geen uitzondering: gemiddeld hebben we er elk jaar één.'
DE VLEKKEN OP DE RöNTGEN
Halfelf. Twee combi's en een blinde personenwagen wurmen zich door het verkeer op de Brusselse buitenring.
'Ik weet dat zulke doorgedreven controles vervelend zijn voor de passagiers', zegt hij. 'Maar we blijven beleefd en proberen de klachten tot een minimum te beperken. Ik kan de klachten die ik in al die jaren heb gekregen, nog steeds op één hand tellen.'
Toch beseft hij dat er nog gaten in het net zitten. Grote gaten, wellicht: slechts een fractie van de twaalf miljoen passagiers wordt ooit gecontroleerd. Dit jaar heeft de politie al 165 drugskoeriers onderschept, van wie zestien in de voorbije maand. Het zijn vaak mensen van vreemde origine. Of Nederlanders die al een keer op Schiphol gepakt zijn.
Schiphol is trouwens een vergaarbak voor cocaïneslikkers, vanwege zijn luchtbruggen met Suriname, de Antillen en Zuid-Amerika. De marechaussee heeft er dit jaar al meer dan 2000 koeriers onderschept. Onlangs vertelde de Nederlandse politie dat in Rotterdam één op de tien jonge Antillianen ooit als bolletjesslikker heeft gewerkt. 'Zaventem wordt minder door cocaïneslikkers gebruikt. Het is vooral een doorvoerhaven naar Nederland en de rest van Europa. Ik ben er vrij zeker van dat we het gros van de drugsstromen onderscheppen. Ik vraag me alleen af wat we over het hoofd zien', zegt Verachtert.
'Het probleem is dat we altijd achter de feiten aanhollen. Het onderzoek naar tendensen in de drugssmokkel staat in zijn kinderschoenen. Alle Europese en internationale rapporten daarover zijn praatjes voor de vaak: als zij een tendens signaleren, hebben de organisaties hun werkterrein allang verlegd. Moderne drugssmokkelaars zijn geen maffia's met acht armen meer, maar kleine, flexibele organisaties die hun activiteit meteen naar Düsseldorf verhuizen als het hen in Brussel te heet wordt. Voortdurend bloeden lijnen dood, en voortdurend worden nieuwe lijnen geopend. Eigenlijk zouden we ons moeten concentreren op de dreiging die op ons afkomt. Maar dat vraagt een veel snellere uitwisseling van gegevens.'
Maar er wordt aan gewerkt, zegt Verachtert. Laatst, op een internationale conferentie van luchthavenpolitie, heeft hij voor een open databank gepleit, toegankelijk voor alle politiediensten van Europa. 'Het zou fantastisch zijn als ik met één druk op de knop de inbeslagnames kon inkijken van alle luchthavens in de EU.
Zo zouden wij, in Zaventem, het meteen merken als er een nieuwe smokkelroute geopend is tussen bijvoorbeeld het Ecuadoraanse Quito en de Spaanse hoofdstad Madrid. En dan zouden wij de vluchten met die herkomst iets beter in het oog kunnen houden. Maar dat vraagt gerichte internationale samenwerking, en een snelle gegevensuitwisseling via Interpol, Europol of de World Customs Organisation (WCO). Maar wellicht is dat niet voor morgen.'
Halftwaalf. De auto draait de parkeerplaats van het Academisch Ziekenhuis in Jette op. De student komt net weer buiten: er zijn geen boleta's op zijn röntgenfoto gevonden. De agenten halen de schouders op. 'We konden het risico niet nemen. We hebben al vaker gedacht: die is onschuldig. Maar op de foto bleek dat uiteindelijk niet het geval.'
Binnen, in het lab, klinkt gestommel. De foto van de Afrikaan zit wel vol witte vlekken. Na veel getelefoneer verdwijnt de combi richting Sint-Gillis. Bestemming CMC, de medische vleugel van de gevangenis. De Afrikaan stapt gedwee binnen, het hoofd gebogen. Maar de cipier aan de poort wijst ons kordaat de deur. Hier hebben ze geen pottenkijkers nodig.
Het klinkt als een flauwe woordspeling: in de slikkerscel, een speciale ruimte binnen de gevangenismuren, hebben ze hen wel nodig. Sint-Gillis heeft speciale cellen voor de slikkers. Met slikkerstoiletten: de wc-potten staan er nog, maar de lavabo's zijn verwijderd. 'Wegens te veel smokkelaars die gewoon weer doorslikten wat ze net hadden uitgekakt', zegt Verachtert.
Halfdrie, het commissariaat van de luchthaven. In een lokaal achter de scheidingswand kiepert een agent een doos uit op tafel. Achtennegentig boleta's rollen over de tafel, gevonden bij een slikker uit Abidjan. Ze verspreiden een indringende strontgeur. 'Pas aangekomen uit Sint-Gillis', zegt de agent.
'De cipiers en het medisch personeel recupereren er de bollen, en leveren ze hier af voor onderzoek.' Hij snijdt voorzichtig door de latexverpakking, en legt een berg wit poeder in de weegschaal. 1,275 kilogram. De agent haalt een druppelteller uit de kast, en laat een paar druppeltjes van een onbestemde vloeistof op het poeder vallen. Het wordt blauw. Cocaïne, noteert de man in zijn logboek.
'Zoals 90 procent van de drugs die langs Zaventem passeren', zegt hij. 'Coke is de trend, soms komt er heroïne, één enkele keer een beetje hasj. Maar dat gebeurt zelden: ik denk dat er efficiëntere manieren zijn om shit uit West-Afrika naar België te krijgen.'
Hier, in dit lokaaltje, worden alle drugs gecontroleerd die op de luchthaven worden onderschept. Ook de verdovende middelen die in de bagage opduiken, en door de douane of de veiligheidsdiensten van Securair worden gespot, worden hier bewaard. 'Met valiezen is het altijd een beetje tricky', vindt de agent. 'Soms zit het goedje verstopt in valse wanden of dubbele bodems, en moeten we met de cirkelzaag aan de slag. Vaak moeten we uit het lokaal vluchten, omdat we gewoon stoned worden van de walm van die coke.'
Twee maanden later, een zaal in de kelder van het justitiepaleis. Vijftien verdachten in drugszaken, van zes verschillende nationaliteiten (zie infografiek), zijn al voor de rechter gepasseerd. Nu is de zaal zo goed als leeg, op een paar advocaten en twee agenten na.
Op een ongemakkelijke houten bank zit een Afrikaanse cokeslikker van eind dertig. Het Openbaar Ministerie vordert zijn gebruikelijke tarief: 40 maanden cel voor koeriers die niet spontaan hebben meegewerkt met de politie. De man kijkt verschrikt op, als zijn tolk de eis in een eenvoudig Engels vertaalt. De Afrikaan zit twee maanden in voorhechtenis. Veertig maanden lijkt plots onnoemelijk lang.
'We hebben ervoor gepleit dat de onderzoeken sneller afgerond worden, zodat de verdachten veel sneller voor de rechter komen en vlugger weten waar ze aan toe zijn', zegt Vanwalleghem. 'We zoeken nu niet meer per se in elk dossier naar linken in het land van herkomst.' Op die ene onvermijdelijke vraag na.
'Hoe bent u met uw opdrachtgever in contact gekomen?', vraagt de rechter.
'Hij stond plots bij mij voor de deur', zegt de man. 'Hij moet gehoord hebben dat mijn zoon ziek is en dat ik dringend geld nodig heb om hem te verzorgen.' Hij neemt zijn rode zakdoek en begint te snotteren.
'Zo gaat het wel vaker', zegt rechter Guy Van Der Kelen achteraf. 'De meeste koeriers hebben een schrijnend verhaal. Soms klinkt het geloofwaardig, maar het is voor ons volstrekt niet te controleren. Koeriers zijn veelal sukkelaars die hopen de zaak van hun leven te doen. Ze beseffen zelden het gevaar. Ik kan hun problemen begrijpen, maar dat rechtvaardigt hun crimineel gedrag natuurlijk niet.'
Hij kijkt naar de Afrikaan die wegstrompelt. 'De strafmaat hangt onder meer af van het gewicht van de gesmokkelde cocaïne en de zuiverheid ervan', zegt hij.
De rechter klapt ostentatief zijn dossiermap dicht. 'Uitspraak over twee weken.'
Frank Demets en Stijn Tormans |
